बाढीले विद्युत् पूर्वाधारमा करिब ७४ अर्बको प्रारम्भिक क्षति, जलविद्युत् क्षेत्रमा बढ्यो जोखिम

काठमाडौं । पछिल्लो बाढी तथा पहिरोले नेपालको विद्युत् उत्पादन, प्रसारण र वितरण पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रबन्ध निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठलाई उद्धृत गर्दै राष्ट्रिय समाचार समितिबाट सार्वजनिक विवरणअनुसार प्राधिकरण र उसका सहायक कम्पनीका उत्पादन, प्रसारण तथा वितरण संरचनामा भएको प्रारम्भिक क्षति करिब ७४ अर्ब रुपैयाँ अनुमान गरिएको छ।

प्राधिकरणका अनुसार भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीबाट माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’ आयोजनाको २२० केभी हबसहित विभिन्न विद्युत् पूर्वाधार प्रभावित भएका छन्। क्षतिका कारण प्रणालीबाट करिब ४३० मेगावाट विद्युत् बाहिरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। सबै प्रभावित स्थानमा स्थलगत निरीक्षण गर्न पहुँचमार्ग अवरुद्ध रहेकाले क्षतिको पूर्ण विवरण भने अझै आउन बाँकी छ।

आठ आयोजना अझै बन्द, केही करिडोरमा उत्पादन फर्कियो

प्राधिकरणले हाल उत्पादन बन्द रहेका आठ आयोजनाको संयुक्त क्षमता करिब २३० मेगावाट रहेको जनाएको छ। अर्कोतर्फ बाढीका कारण अवरुद्ध सेती–मादी करिडोरका २६२ मेगावाट र मर्स्याङ्दी करिडोरका १९० मेगावाट क्षमताका आयोजनाबाट उत्पादन पुनः सुरु भएको छ।

बाढीका कारण रोकिएको १४४ मेगावाटको कालीगण्डकी ‘ए’ जलविद्युत् केन्द्रमा पनि पानीको बहाव घटेपछि सुरक्षा परीक्षण पूरा गरी उत्पादन पुनः सञ्चालनतर्फ गएको सार्वजनिक विवरण छ। यसले प्रभावित विद्युत् प्रणाली क्रमशः सामान्य अवस्थामा फर्किने संकेत दिएको छ, यद्यपि क्षतिग्रस्त प्रसारण संरचनाको पूर्ण मर्मतमा थप समय लाग्न सक्छ।

प्रसारण संरचनामा क्षति हुँदा निजी आयोजनामा पनि असर

बाढीको असर सरकारी स्वामित्वका उत्पादन केन्द्रमा मात्र सीमित छैन। कालीगण्डकी करिडोरको दाना–कुश्मा खण्डमा २२० केभी प्रसारण लाइनका टावरमा क्षति र कुश्मा–न्यु बुटवल खण्डमा समस्या देखिएपछि उक्त करिडोरमा जोडिएका निजी जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत् निकासीसमेत प्रभावित भएको छ।

यसअघि प्राधिकरणले लगातारको वर्षा र बाढीका कारण विभिन्न जलविद्युत् आयोजना तथा २२०, १३२, ३३ र ११ केभी तहका प्रसारण तथा वितरण संरचना प्रभावित भएको जनाएको थियो। प्राविधिक टोलीलाई क्षति मूल्यांकन, वैकल्पिक लाइनबाट आपूर्ति र तत्काल मर्मतका लागि परिचालन गरिएको छ।

सुक्खायाममा आयातको आवश्यकता बढ्न सक्ने

प्राधिकरणको पछिल्लो प्रक्षेपणअनुसार आगामी सुक्खायाममा स्वदेशी उत्पादनबाट करिब १,२१८ मेगावाट उपलब्ध हुने अनुमान छ। माग र आपूर्तिको सन्तुलनका लागि भारतबाट विभिन्न माध्यममार्फत थप १,१५४ मेगावाटसम्म विद्युत् आयात गर्ने योजना रहेको सार्वजनिक विवरणमा उल्लेख छ। बाढीबाट क्षतिग्रस्त आयोजना र प्रसारण संरचना समयमै पुनःस्थापित हुन नसके सुक्खायामको आपूर्ति व्यवस्थापनमा थप दबाब पर्न सक्ने देखिन्छ।

विश्लेषण: जलविद्युत् लगानीमा ‘जलवायु जोखिम’ अब मुख्य वित्तीय प्रश्न

निम्न अंश उपलब्ध तथ्यका आधारमा गरिएको विश्लेषण हो।

७४ अर्ब रुपैयाँको प्रारम्भिक क्षति अनुमान अन्तिम मूल्यांकन होइन। तर उत्पादन केन्द्र मात्र नभई प्रसारण लाइन, सबस्टेसन र वितरण संरचना एकैपटक प्रभावित हुनु नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा प्राकृतिक विपद् जोखिमको आर्थिक आकार बढिरहेको संकेत हो। यसको प्रभाव विद्युत् प्राधिकरणको मर्मत तथा पुनर्निर्माण खर्चमा मात्र सीमित हुँदैन; प्रसारण अवरुद्ध हुँदा निजी उत्पादकको बिक्री, उद्योगको विद्युत् उपलब्धता र विद्युत् निर्यातमा समेत असर पर्न सक्छ।

नेपालमा नयाँ जलविद्युत् लगानी तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका बेला आयोजना छनोट, प्रसारण मार्ग, बीमा, आकस्मिक मर्मत कोष र विपद् प्रतिरोधी संरचनालाई वित्तीय सम्भाव्यता अध्ययनकै केन्द्रमा राख्नुपर्ने आवश्यकता यो घटनाले थप स्पष्ट गरेको छ। प्रारम्भिक क्षति रकम र प्रभावित क्षमताको अन्तिम तथ्यांक भने विस्तृत स्थलगत मूल्यांकनपछि परिवर्तन हुन सक्छ।

स्रोत: नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका सार्वजनिक विवरण तथा राष्ट्रिय समाचार समितिमार्फत सार्वजनिक प्राधिकरणको प्रारम्भिक क्षति विवरण।