तीन महिनामै नेपालको व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब नाघ्यो, निर्यात बढे पनि आयातको दबाब

• नेपालको व्यापार घाटा कति पुग्यो?

काठमाडौं, १२ कात्तिक। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा नेपालको व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा घाटा ३४.७१ प्रतिशतले बढेको हो। गत वर्ष पहिलो त्रैमासमा व्यापार घाटा ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ थियो।

आयात र निर्यातको अवस्था कस्तो छ?

साउनदेखि असोजसम्म ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात भएका छन्। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३८.१८ प्रतिशत बढी हो। निर्यात ५७.०३ प्रतिशत बढेर १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कुल वैदेशिक व्यापार ४०.७१ प्रतिशत बढेर ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। निर्यातको वृद्धिदर आयातभन्दा बढी भए पनि आयातको आधार निकै ठूलो भएकाले व्यापार घाटा थप फराकिलो भएको हो।

निर्यात बढ्दा पनि व्यापार घाटा किन घटेन?

कुल वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १५.०२ प्रतिशत मात्र छ भने आयातको हिस्सा ८४.९८ प्रतिशत छ। एक रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात हुँदा करिब ५ रुपैयाँ ६६ पैसाको आयात भएको देखिन्छ। अघिल्लो वर्ष यो अनुपात ६ रुपैयाँ ४३ पैसा थियो। अनुपातमा सुधार भए पनि व्यापार घाटाको कुल रकम बढ्नुले घरेलु उत्पादन र विदेशी वस्तुमाथिको निर्भरताबीच ठूलो अन्तर रहेको संकेत गर्छ।

कुन वस्तुको व्यापार बढी भयो?

डिजेल, पेट्रोलियम पदार्थ, कच्चा वनस्पति तेल, मेसिनरी र औद्योगिक सामग्री आयातका महत्त्वपूर्ण हिस्सा हुन्। निर्यातमा प्रशोधित वनस्पति तेलको योगदान ठूलो छ। कच्चा पदार्थ आयात गरी प्रशोधनपछि निर्यात गरिने व्यापारको मूल्य अभिवृद्धि र घरेलु रोजगारीमा पर्ने वास्तविक प्रभाव छुट्टै अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ।

उद्योग र अर्थतन्त्रमा कस्तो असर पर्छ?

उच्च आयातले विदेशी मुद्राको माग बढाउँछ, तर व्यापार घाटा बढ्नु मात्रले विदेशी मुद्रा सञ्चिति संकटमा परेको प्रमाण दिँदैन। विप्रेषण, पर्यटन आम्दानी र अन्य बाह्य प्रवाह पनि मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। उत्पादनका लागि मेसिनरी तथा कच्चा पदार्थको आयात बढ्नु औद्योगिक गतिविधिका लागि सकारात्मक हुन सक्छ। तर उपभोगमुखी आयात बढिरहेमा स्वदेशी उद्योगको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामा दबाब पर्न सक्छ।

व्यापार घाटा घटाउने उपाय के हुन्?

दीर्घकालीन सुधारका लागि घरेलु उत्पादन वृद्धि, निर्यातयोग्य वस्तुको विविधीकरण, उत्पादन लागत घटाउने पूर्वाधार, सहज वित्तीय पहुँच र निर्यात प्रक्रियाको सरलीकरण आवश्यक देखिन्छ। कृषि प्रशोधन, औद्योगिक उत्पादन, जडीबुटी तथा मूल्य अभिवृद्धि भएका वस्तुको बजार विस्तारले व्यापार सन्तुलनमा योगदान गर्न सक्छ। केवल आयात रोक्ने नीतिभन्दा उत्पादन क्षमता विस्तार गर्ने नीति दिगो हुन सक्छ।

तथ्याङ्क स्रोत: भन्सार विभागको विवरणमा आधारित सार्वजनिक समाचार। स्रोत विवरण