अमुन थापा: अमेरिकाबाट फर्केर सस्तो डिल स्थापना गर्ने उद्यमीको सफलता, सङ्घर्ष र नयाँ यात्रा

काठमाडौं। नेपालमा अनलाइन किनमेलको अवधारणा नयाँ रहेको समयमा अमेरिकाबाट फर्किएका अमुन थापाले साथीहरूसँग मिलेर सस्तो डिल स्थापना गरे। सन् २०११ मा सुरु भएको यो उद्यमले नेपाली विद्युतीय व्यापारमा आफ्नो परिचय बनायो, संस्थागत लगानीकर्ता आकर्षित गर्‍यो र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीको प्रयास गर्‍यो। तर यसको यात्रा विस्तारको मात्रै रहेन; सञ्चालनमा आएको अवरोधले नेपालमा स्टार्टअप व्यवसायका चुनौती पनि सार्वजनिक बहसमा ल्यायो।

अमुन थापा को हुन्?

सस्तो डिलका संस्थापक अमुन थापा नेपालका प्रारम्भिक विद्युतीय व्यापार उद्यमीमध्ये एक हुन्। उनको व्यावसायिक संलग्नता सस्तो डिलबाहेक एन्थ्रोपोज, सस्तो बुक र खालीसिसीजस्ता उद्यमसँग पनि जोडिएको छ। अनलाइन किनमेलदेखि फोहोर व्यवस्थापनसम्मका फरक क्षेत्रमा नयाँ अवधारणा परीक्षण गर्नु उनको व्यावसायिक यात्राको विशेषता हो।

अमेरिकामा अध्ययन र स्वदेश फर्किने निर्णय

थापाले अमेरिकामा उपभोक्ता मनोविज्ञान र बजारीकरण विषयमा बीबीए अध्ययन गरेका थिए। स्वदेश फर्किएपछि परम्परागत रोजगारीभन्दा आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्ने बाटो रोजे। अमेरिकामा अनुभव गरेको अनलाइन किनमेलको सम्भावनालाई नेपाली बजारमा प्रयोग गर्ने विचारले सस्तो डिल स्थापनाको आधार तयार गर्‍यो।

ग्यारेजबाट सस्तो डिलको सुरुवात

सन् २०११ मा साथीहरूसँग मिलेर थापाले काठमाडौंको गैरिधारास्थित भाडाको ग्यारेजबाट सस्तो डिल सुरु गरेका थिए। प्रारम्भमा विभिन्न उत्पादन तथा सेवामा छुट उपलब्ध गराउने अवधारणाबाट सुरु भएको व्यवसाय क्रमशः अनलाइन खुद्रा कारोबारतर्फ विस्तार भयो। त्यस समयमा ग्राहकलाई वेबसाइटबाट सामान खरिद गर्ने प्रक्रिया बुझाउनु र विक्रेतालाई डिजिटल बजारमा आबद्ध गराउनु आफैंमा चुनौती थियो।

लगानीकर्तासँगको सम्बन्ध र विस्तार

कम्पनी विस्तारसँगै प्रविधि, ग्राहक सेवा, सामानको उपलब्धता र ढुवानी व्यवस्थापनका लागि थप पूँजी आवश्यक भयो। सस्तो डिलले टेलिभेन्चर्स, डोल्मा इम्प्याक्ट फन्ड, आईसीटीसी र आईएमई समूहलगायत विभिन्न लगानीकर्तासँग सम्बन्ध स्थापित गर्‍यो। संस्थागत लगानीसँगै कम्पनीले बजार विस्तार र वितरण सञ्जाल विकासको प्रयास गर्‍यो।

दराजसँग प्रतिस्पर्धा र फ्लिपकार्ट साझेदारी

सन् २०१८ मा अलिबाबाले दराज खरिद गरेपछि नेपाली विद्युतीय व्यापारमा अन्तर्राष्ट्रिय पूँजीबाट समर्थित प्रतिस्पर्धा थपियो। थापाले स्थानीय बजारको आवश्यकता र आफ्नै व्यावसायिक रणनीतिमा जोड दिएका थिए। सस्तो डिलले भारतीय विद्युतीय व्यापार कम्पनी फ्लिपकार्टसँग रणनीतिक साझेदारीसमेत गर्‍यो, जसको उद्देश्य भारतीय विक्रेताका उत्पादन नेपाली उपभोक्तासम्म पुर्‍याउने र उपलब्ध उत्पादनको विविधता बढाउने थियो।

पूँजी जुटाउने प्रयास र व्यवस्थापन

थापाले सार्वजनिक रूपमा सस्तो डिलका लागि करिब ५० करोड रुपैयाँ पूँजी जुटाएको र व्यक्तिगत रूपमा करिब दुई करोड रुपैयाँ लगानी गरेको दाबी गरेका थिए। यी उनको सार्वजनिक भनाइ हुन्; कम्पनीको लेखापरीक्षित कुल लगानी वा प्रमाणित वित्तीय विवरण होइनन्। कम्पनी विस्तारसँगै वित्तीय व्यवस्थापन र सञ्चालन प्रणालीलाई संस्थागत बनाउने प्रयास पनि गरियो।

सस्तो डिलको सञ्चालनमा अवरोध

सन् २०२४ मा सस्तो डिलको वेबसाइट र मोबाइल एप निष्क्रिय भएको तथा ग्राहक सेवामा सम्पर्क गर्न कठिनाइ भएको समाचार सार्वजनिक भए। यसले कम्पनीको वित्तीय अवस्था र भविष्यबारे प्रश्न उठायो। यद्यपि सम्पूर्ण कारणलाई कुनै एक व्यक्ति वा निर्णयसँग जोड्न पर्याप्त आधार छैन। यसको विस्तृत विश्लेषणका लागि लेखापरीक्षित वित्तीय विवरण, व्यवस्थापन निर्णय र लगानी सम्झौताहरू आवश्यक पर्छन्।

संस्थापक र लगानीकर्ताबीचको सम्बन्धबारे धारणा

सस्तो डिलको अनुभवपछि थापाले संस्थापकको योगदानलाई लगानी रकमबाट मात्रै मूल्यांकन गर्न नहुने धारणा सार्वजनिक गरेका थिए। उनका अनुसार व्यवसाय निर्माणमा संस्थापकले लगाउने समय, व्यक्तिगत प्रयास र अवसरको मूल्य पनि विचार गर्नुपर्छ। यो उनको व्यावसायिक दृष्टिकोण हो; सम्बन्धित सबै लगानीकर्ताको साझा धारणा होइन।

खालीसिसी र नयाँ उद्यमशील यात्रा

थापाको सार्वजनिक सक्रियता पछि फोहोर व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित खालीसिसीतर्फ पनि केन्द्रित भयो। पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने सामग्री संकलन र फोहोर व्यवस्थापनमा आधारित यस उद्यमसँग उनको संलग्नताले विद्युतीय व्यापारभन्दा फरक क्षेत्रमा समेत व्यवसाय विकास गर्ने प्रयास देखाउँछ। खालीसिसीको पछिल्लो नाफा, आम्दानी वा स्वामित्वबारे प्रमाणित वित्तीय विवरणबिना आर्थिक परिणामको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

नेपालका नवउद्यमका लागि उठेका प्रश्न

थापाको अनुभवले नयाँ व्यवसायको मूल्यांकन, संस्थापक र लगानीकर्ताबीच निर्णय अधिकार, विस्तार र नाफाबीच सन्तुलन तथा व्यवसायमा समस्या आउँदा कर्मचारी, ग्राहक र लगानीकर्ताको हित व्यवस्थापनबारे प्रश्न उठाउँछ। यी विषय सस्तो डिलमा मात्रै सीमित छैनन्; नेपालको समग्र नवउद्यम क्षेत्रसँग सम्बन्धित छन्।

निष्कर्ष

अमेरिकामा अध्ययन गरेर नेपाल फर्किएका अमुन थापाले सन् २०११ मा साथीहरूसँग मिलेर सुरु गरेको सस्तो डिल नेपाली विद्युतीय व्यापारको विकाससँग जोडिएको कम्पनी बन्यो। यसले संस्थागत लगानी आकर्षित गर्‍यो, अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी गर्‍यो र ठूलो प्रतिस्पर्धाको सामना गर्‍यो। तर सञ्चालनमा आएको अवरोधले विस्तार रणनीति र वित्तीय दिगोपनबारे प्रश्न पनि उठायो। थापाको व्यावसायिक यात्रा सस्तो डिलमा मात्रै सीमित रहेन; अन्य उद्यममा उनको संलग्नताले फरक-फरक व्यावसायिक अवधारणा परीक्षण गर्ने क्रम जारी रहेको देखाउँछ।