काठमाडौं । नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्स आप्रवाह, विदेशी मुद्रा सञ्चिति र शोधनान्तर बचतले सकारात्मक संकेत देखाएका छन् भने सुस्त कर्जा विस्तार, बढ्दो व्यापार घाटा र मूल्यवृद्धिले आर्थिक पुनरुत्थानलाई चुनौती दिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनाको प्रतिवेदनले बाह्य वित्तीय अवस्था बलियो भए पनि त्यसको प्रभाव उत्पादन, लगानी र उपभोगमा समान रूपमा नफैलिएको देखाउँछ।
बाह्य क्षेत्र बलियो, आन्तरिक गतिविधिमा दबाब
भदौ मसान्तसम्म विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४० खर्ब ६५ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले १७.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्छ। चालु खाता एक खर्ब ६९ अर्ब चार करोड र शोधनान्तर स्थिति एक खर्ब ८७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ बचतमा छन्। अन्तर्राष्ट्रिय भुक्तानी क्षमता सहज भए पनि ठूलो सञ्चिति आफैँमा उत्पादन वृद्धि भएको प्रमाण होइन।
रेमिट्यान्स बढ्यो, उत्पादनमा रूपान्तरण चुनौती
पहिलो दुई महिनामा रेमिट्यान्स २३.९ प्रतिशत बढेर चार खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। भदौमा मात्रै दुई खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ भित्रिएको छ। यसले घरपरिवारको आम्दानी र बैंकिङ तरलतामा सहयोग पुर्याए पनि उपभोग र आयातबाट अगाडि बढेर उद्यम, कृषि तथा उत्पादनमा लगानी विस्तार गर्नु चुनौती हो।
निक्षेप र कर्जा वृद्धिबीच अन्तर
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप दुई महिनामा ०.९ प्रतिशत र निजी क्षेत्रको कर्जा १.६ प्रतिशत बढेको छ। वार्षिक बिन्दुगत आधारमा निक्षेप १४.४ प्रतिशत र कर्जा ७.३ प्रतिशत बढेका छन्। वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेपको भारित औसत ब्याजदर ३.११ प्रतिशत र कर्जाको ६.३८ प्रतिशत छ। सस्तो कर्जा मात्रै पर्याप्त हुँदैन; माग, लगानी विश्वास र ऋण तिर्ने क्षमताले पनि व्यवसायको निर्णय निर्धारण गर्छन्।
निर्यात वृद्धि, व्यापार घाटा पनि बढ्यो
निर्यात ६१.९ प्रतिशत बढेर ७६ अर्ब ५९ करोड र आयात ३१.६ प्रतिशत बढेर चार खर्ब एक अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। आयातको ठूलो आधारका कारण व्यापार घाटा २६ प्रतिशत बढेर तीन खर्ब २४ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। निर्यातको वृद्धि सकारात्मक भए पनि स्वदेशी मूल्य अभिवृद्धि र आयात निर्भरता घटाउने क्षमताको मूल्यांकन आवश्यक छ।
महँगीले उपभोक्ताको खर्चमा दबाब
भदौको वार्षिक बिन्दुगत मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुगेको छ। खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहमा ७.५४ र गैरखाद्य तथा सेवा समूहमा ५.६९ प्रतिशत मूल्यवृद्धि छ। अत्यावश्यक वस्तु महँगिँदा परिवारको अन्य वस्तु तथा सेवामा खर्च गर्ने क्षमता कमजोर हुन सक्छ, जसले खुद्रा व्यापार र साना व्यवसायलाई असर गर्न सक्छ।
पुँजीगत खर्च न्यून
पहिलो दुई महिनामा सरकारी खर्च एक खर्ब ९९ अर्ब ८४ करोड रुपैयाँ छ। चालु खर्च एक खर्ब २२ अर्ब चार करोड र पुँजीगत खर्च सात अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ मात्रै छ। कुल खर्चमा पुँजीगत खर्चको हिस्सा करिब ३.८ प्रतिशत छ। राजस्व एक खर्ब ८३ अर्ब २१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। सार्वजनिक लगानीको कमजोर गति निर्माण व्यवसाय, रोजगारी र स्थानीय बजारका लागि चुनौती हुन सक्छ।
पर्यटन आय बढे पनि सेवा व्यापार घाटामा
भ्रमण आय २८.६ प्रतिशत बढेर १४ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। भ्रमण व्यय १३.१ प्रतिशत घटेर ४१ अर्ब १० करोड रुपैयाँ कायम भएको छ। समग्र खुद सेवा आय २२ अर्ब चार करोड रुपैयाँ घाटामा छ। पर्यटनबाट प्राप्त आय बढाउन स्थानीय उत्पादनसँग पर्यटनको सम्बन्ध विस्तार गर्नुपर्ने देखिन्छ।
वित्तीय स्थिरताबाट आर्थिक वृद्धितर्फ
रेमिट्यान्स, सञ्चिति र शोधनान्तर बचतले बाह्य क्षेत्र सहज रहेको संकेत गर्छन्। तर कर्जा विस्तार, व्यापार घाटा, मूल्यवृद्धि र कमजोर पुँजीगत खर्चले आन्तरिक अर्थतन्त्रको चुनौती देखाउँछन्। उपलब्ध वित्तीय स्रोतलाई उत्पादन, उद्यम, पूर्वाधार र रोजगारीमा परिचालन गर्न सके मात्रै बाह्य स्थिरता दिगो आर्थिक वृद्धिको आधार बन्न सक्छ। आगामी महिनामा कर्जा, सरकारी विकास खर्च र उपभोक्ता मूल्यको दिशा निर्णायक हुनेछ।
Leave a Reply