आईफोन १८ प्रो नेपाल आउँदै: ४८ अर्ब ६९ करोडको स्मार्टफोन बजारमा प्रिमियम फोनको बढ्दो प्रभाव

काठमाडौं । एप्पलले सेप्टेम्बर ९ मा आईफोन १८ प्रो र आईफोन १८ प्रो म्याक्स सार्वजनिक गरेपछि विश्व बजारमा नयाँ प्रिमियम फोनको प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ। नेपालका अधिकृत विक्रेताले पनि नयाँ मोडल सूचीमा राखिसकेका छन्, यद्यपि अन्तिम आधिकारिक नेपाली मूल्य र नियमित बिक्री सुरु हुने मिति सबै विक्रेताबाट समान रूपमा सार्वजनिक भइसकेको छैन।

यो नयाँ फोनको चर्चा केवल प्रविधिसम्म सीमित छैन। पछिल्लो एक वर्षमा नेपालमा स्मार्टफोन आयातको मूल्य असाधारण रूपमा बढेको छ। त्यसैले आईफोन १८ प्रोको आगमनलाई नेपालको बढ्दो प्रिमियम मोबाइल बजार, आयात व्यापार र उपभोक्ता खर्चको प्रवृत्तिसँग जोडेर हेर्नुपर्ने हुन्छ।

४८ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँको स्मार्टफोन आयात

भन्सार विभागको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तथ्यांकअनुसार नेपालले एक वर्षमा २२ लाख ६७ हजार ४१९ वटा स्मार्टफोन आयात गरेको छ। ती फोनको कुल भन्सार मूल्य ४८ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा २१ लाख ८४ हजार ६९४ वटा स्मार्टफोन ३५ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँमा आयात भएका थिए।

यसरी संख्या करिब ३.८ प्रतिशतले मात्रै बढ्दा आयात मूल्य करिब ३७ प्रतिशतले बढेको छ। यो अन्तरले नेपाली बजारमा तुलनात्मक रूपमा महँगा फोनको हिस्सा बढिरहेको संकेत गर्छ। स्मार्टफोन आयातबाट सरकारले समीक्षा अवधिमा करिब ९ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको तथ्यांक पनि सार्वजनिक भएको छ।

नेपालको कुल स्मार्टफोन बजारमा एप्पलको ठ्याक्कै हिस्सा कति छ भन्ने ब्रान्डगत आधिकारिक भन्सार तथ्यांक सार्वजनिक रूपमा छुट्टै उपलब्ध छैन। त्यसैले कुल आयात रकमलाई आईफोनको कारोबार भनेर व्याख्या गर्नु सही हुँदैन। तर आयात रकम संख्याभन्दा धेरै तीव्र गतिमा बढ्नु प्रिमियम श्रेणीको बजार विस्तार भइरहेको बलियो संकेत हो।

नेपालमा आईफोन १८ प्रोको अवस्था

एप्पलले आईफोन १८ प्रोको अमेरिकी सुरुआती मूल्य १,१९९ अमेरिकी डलर र प्रो म्याक्सको १,२९९ डलर तोकेको छ। पहिलो चरणका देशमा सेप्टेम्बर १८ देखि बिक्री सुरु भएको हो। नेपाल भने एप्पलले सार्वजनिक गरेको पहिलो चरणको बजार सूचीमा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छैन।

नेपालका अधिकृत विक्रेता इभोस्टोरले आईफोन १८ प्रो र प्रो म्याक्सलाई हाल “चाँडै आउँदै”को अवस्थामा राखेको छ। अर्का अधिकृत विक्रेता ओलिज स्टोरले २५६ जीबी क्षमताको आईफोन १८ प्रो करिब २ लाख २१ हजार २९९ रुपैयाँबाट सुरु हुन सक्ने प्रारम्भिक मूल्य उल्लेख गरेको छ। यद्यपि स्टक, भण्डारण क्षमता, कर, विनिमय दर र आधिकारिक वितरण मूल्यका कारण अन्तिम बिक्री मूल्य फरक पर्न सक्छ।

किन महँगा फोनतर्फ जाँदैछ बजार?

नेपालको मोबाइल बजारमा एउटा रोचक परिवर्तन देखिन्छ—फोनको संख्या धेरै नबढे पनि त्यसमा खर्च हुने रकम तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। यसको एउटा कारण उच्च क्षमताका क्यामेरा, लामो समय प्रयोग गर्न सकिने उपकरण, किस्ताबन्दी सुविधा, आधिकारिक वारेन्टी र ब्रान्डप्रतिको आकर्षण हो। नयाँ प्रिमियम फोन किन्न चाहने ग्राहकले एकैपटक नगद तिर्नुभन्दा बैंक तथा कार्डमार्फत किस्ताबन्दी रोज्ने प्रवृत्ति पनि बजार विस्तारमा सहयोगी बनेको छ।

आईफोन जस्ता महँगा उपकरणको कारोबारले आयातकर्ता र खुद्रा विक्रेतामात्र होइन, बैंकको किस्ताबन्दी सेवा, बीमा, मोबाइल सामग्री, मर्मत सेवा, डेटा सेवा र पुराना फोन पुनर्बिक्री बजारलाई समेत चलायमान बनाउँछ। त्यसैले एउटा नयाँ आईफोन सार्वजनिक हुनु मोबाइल उद्योगको ठूलो व्यापारिक चक्रसँग जोडिन्छ।

तर आयातमा निर्भरता पनि बढ्दै

नेपालमा स्मार्टफोनको घरेलु उत्पादन लगभग नभएकाले बजार विस्तारसँगै विदेशी मुद्रा बाहिरिने रकम पनि बढ्छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा स्मार्टफोन आयात मूल्य ४८ अर्ब रुपैयाँ नाघ्नु उपभोक्ता मागको संकेत त हो, तर यसले प्रविधिजन्य वस्तुमा नेपालको आयात निर्भरता पनि देखाउँछ।

त्यसैले मोबाइल उद्योगको दीर्घकालीन मूल्य केवल फोन बेच्ने व्यापारमा सीमित नहुन सक्छ। मर्मत तथा पुनःप्रयोग, सफ्टवेयर सेवा, एप विकास, सामग्री निर्माण, डेटा सेवा र उपकरण पुनर्बिक्री जस्ता क्षेत्रले स्थानीय मूल्य सिर्जना गर्न सक्छन्।

आईफोन १८ ले कस्तो व्यापार गर्न सक्छ?

आईफोन १८ प्रो नेपाली बजारमा उच्च मूल्यको उत्पादन भएकाले यसको ग्राहक समूह तुलनात्मक रूपमा सीमित रहनेछ। तर प्रत्येक उपकरणको उच्च मूल्यका कारण थोरै संख्याको बिक्रीले पनि आयात रकम र प्रिमियम खण्डको कारोबारमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। गत वर्षको आयात तथ्यांकले पनि नेपालमा “धेरै फोन” भन्दा “महँगा फोन”तर्फ खर्च बढिरहेको देखाउँछ।

अहिले मुख्य प्रश्न आईफोन १८ प्रो कति महँगो छ भन्ने मात्र होइन, नेपाली उपभोक्ता प्रिमियम फोनमा कति खर्च गर्न तयार छन् र मोबाइल व्यापारको यो बढ्दो मूल्यले स्थानीय अर्थतन्त्रमा कति सेवा तथा रोजगारी सिर्जना गर्छ भन्ने हो।

स्रोत: एप्पलको आधिकारिक सार्वजनिक विवरण, नेपाल भन्सार विभागको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वैदेशिक व्यापार तथ्यांक, तथा नेपालका अधिकृत एप्पल विक्रेताका सार्वजनिक सूची।