बैंकका सेयरमा बढ्दो आकर्षण

काठमाडौं—बैंकका सेयरमा बढ्दो आकर्षणले नेपालको पुँजी बजारमा फेरि वित्तीय क्षेत्रको आम्दानी र लाभांश क्षमतालाई बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ। पछिल्लो कारोबारमा बैंकिङ सूचक समग्र बजारभन्दा बढी बढेको छ। तर सेयरको मूल्य उक्लिनु र बैंकको वित्तीय स्वास्थ्य सुध्रिनु फरक कुरा हुन्। अहिलेको उत्साह कति टिक्छ भन्ने प्रश्नको उत्तर कर्जा विस्तार, साँवा–ब्याज असुली र वितरणयोग्य नाफामा खोज्नुपर्ने हुन्छ।

बजार विवरणअनुसार बिहीबार, २९ अक्टोबरको कारोबारमा नेप्से ३१.५४ अंक अर्थात् १.१८ प्रतिशत बढेर २,६९५.६० अंकमा बन्द भयो। कारोबार रकम करिब ८ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ पुग्यो। सोही दिन बैंकिङ उपसूचक २.२८ प्रतिशत बढेर १,६१८.२२ अंकमा पुग्यो र यस समूहमा करिब २ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँको कारोबार भयो। यो कुल कारोबारको करिब २७.३ प्रतिशत हो। बैंकिङ समूहको वृद्धि दर समग्र नेप्सेको तुलनामा बढी भए पनि कारोबार रकममा जलविद्युत् समूह अगाडि थियो।

बैंकका सेयरमा बढ्दो आकर्षणले के संकेत गर्छ

बैंकिङ समूहको तुलनात्मक बलियो प्रदर्शनले यस क्षेत्रमा खरिद रुचि बढेको देखाउँछ। यसलाई लगानीकर्ताले भविष्यको आम्दानी र प्रतिफल पुनर्मूल्यांकन गरिरहेको सम्भावित संकेतका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। तथापि, एक दिनको कारोबारबाट संस्थागत लगानीकर्ता नै प्रवेश गरे वा दीर्घकालीन तेजी सुरु भयो भन्ने पुष्टि हुँदैन। त्यसका लागि लगातारका कारोबार र लगानीकर्ताको सहभागितासम्बन्धी थप विवरण आवश्यक हुन्छ।

बैंकहरूको व्यवसाय मूल्यांकन गर्दा निक्षेप, कर्जा, ब्याज आम्दानी, सञ्चालन खर्च र कर्जा नोक्सानीको व्यवस्था सँगै हेर्न सकिन्छ। यस्तो वित्तीय विवरणले मूल्य वृद्धिपछाडिको आधार जाँच्ने अवसर दिन्छ। तर एउटै समूहमा सूचीकृत सबै बैंकको सम्पत्तिको गुणस्तर र प्रतिफल क्षमता समान हुँदैन।

ब्याजदरले आकर्षणलाई कसरी प्रभाव पार्छ

नेपाल राष्ट्र बैंकको चालु आर्थिक वर्षका दुई महिनाको प्रतिवेदनअनुसार भदौ मसान्तमा वाणिज्य बैंकहरूको भारित औसत निक्षेप ब्याजदर ३.११ प्रतिशत र कर्जाको ब्याजदर ६.३८ प्रतिशत थियो। बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप वार्षिक आधारमा १४.४ प्रतिशत बढ्दा निजी क्षेत्रतर्फको कर्जा ७.३ प्रतिशत बढेको थियो। यी भदौसम्मका तथ्यांक हुन्; बिहीबारको कारोबार दिनकै ब्याजदर वा कर्जा अवस्था होइनन्।

निक्षेपको प्रतिफल कम हुँदा केही बचतकर्ताले अन्य लगानी विकल्प खोज्न सक्छन्। बैंकको स्रोत लागत घट्नु पनि आम्दानीका लागि सहयोगी हुन सक्छ। यद्यपि कर्जाको ब्याजदरसमेत घट्दा बैंकको ब्याज अन्तरमा दबाब आउन सक्छ। त्यसैले कम ब्याजदरलाई बैंकको नाफा स्वतः बढ्ने प्रमाणका रूपमा लिन मिल्दैन।

लाभांशको अपेक्षा र वास्तविक प्रतिफलमा के फरक छ

बैंकका सेयर मूल्यांकनमा लाभांश महत्त्वपूर्ण आधार हो। तर घोषित लाभांशको प्रतिशत सामान्यतः अंकित मूल्यमा गणना गरिन्छ। बजारमा तिरेको मूल्यअनुसार लगानीकर्ताले पाउने नगद प्रतिफल फरक हुन्छ। उदाहरणका लागि, सय रुपैयाँ अंकित मूल्यमा दस रुपैयाँ नगद लाभांश दिने सेयर पाँच सय रुपैयाँमा खरिद गरिएको छ भने करअघिको नगद प्रतिफल दुई प्रतिशत हुन्छ। यो गणनात्मक उदाहरण हो, कुनै बैंकको वास्तविक प्रस्ताव होइन।

त्यसैगरी बोनस सेयरले सेयर संख्या बढाए पनि त्यससँगै हुने मूल्य समायोजनका कारण सम्पत्ति तत्काल उही अनुपातमा बढ्दैन। लाभांशको आकर्षण मूल्यांकन गर्दा खरिद मूल्य, कर, सम्भावित मूल्य उतारचढाव र बैंकले भविष्यमा कमाउन सक्ने नाफा सँगै हेर्नुपर्छ।

खराब कर्जा किन निर्णायक हुन्छ

बैंकको खुद नाफा बढेको समाचारले मात्रै आम्दानीको गुणस्तर देखाउँदैन। नाफा नियमित ब्याज आम्दानीबाट बढेको हो, पुरानो ऋण असुलीबाट हो वा पहिले गरिएको कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाको समायोजनबाट हो भन्ने छुट्याउनुपर्छ। अस्थायी स्रोतबाट आएको सुधार अर्को त्रैमासमा उस्तै रहन्छ भन्ने हुँदैन।

खराब कर्जा बढ्दा थप नोक्सानी व्यवस्था आवश्यक पर्न सक्छ, जसले नाफामा दबाब दिन्छ। यस्तै, लेखामा देखिएको नाफा र सेयरधनीलाई बाँड्न उपलब्ध नाफा फरक हुन सक्छन्। त्यसैले निष्क्रिय कर्जा अनुपात, वितरणयोग्य नाफा, पुँजी पर्याप्तता र असुलीको प्रगति बैंकअनुसार जाँच्नुपर्ने सूचक हुन्।

बढ्दो कारोबारले बजार सक्रिय भएको देखाउँछ। तर प्रत्येक खरिदसँग बिक्री पनि हुन्छ; कारोबार रकमलाई त्यति नै नयाँ पैसा बजारमा भित्रिएको अर्थ लगाउन मिल्दैन। उकालो टिक्न मूल्य बढेकै अवस्थामा पनि खरिद माग कायम रहनुपर्छ र कम्पनीको आम्दानीले बजारको अपेक्षालाई समर्थन गर्नुपर्छ।

यदि मूल्य आम्दानीभन्दा छिटो बढ्यो भने बैंकको व्यवसाय सुध्रिए पनि सेयर महँगो पर्न सक्छ। मूल्य–आम्दानी अनुपात, प्रतिसेयर खुद सम्पत्ति र पुँजीमा प्रतिफललाई समान प्रकृतिका बैंकसँग तुलना गर्दा यो अन्तर बुझ्न सहयोग पुग्छ। कम मूल्य भएको सेयर स्वतः सस्तो र बढी मूल्य भएको स्वतः महँगो हुँदैन।

अब कुन तथ्यले बजारको दिशा स्पष्ट पार्ला

आगामी वित्तीय विवरणमा नियमित ब्याज आम्दानीको वृद्धि, खराब कर्जामा नियन्त्रण, वितरणयोग्य नाफामा सुधार र पर्याप्त पुँजी कायम भए बैंकका सेयरको मूल्यांकनलाई बलियो आधार मिल्न सक्छ। उल्टो, मूल्य मात्र बढ्ने तर असुली र आम्दानी कमजोर रहने अवस्था आए अपेक्षा समायोजन हुन सक्छ।

पछिल्लो कारोबारले बैंकिङ क्षेत्रमा चासो बढेको देखाएको छ। त्यो चासोलाई टिकाउ विश्वासमा बदल्ने आधार भने बैंकहरूले सार्वजनिक गर्ने वित्तीय नतिजा र त्यसमा देखिने आम्दानीको गुणस्तर हुनेछ।