धौवादी फलाम खानीको पोखरी र रातेखोला क्षेत्रमा खानी योजना अघि बढ्यो

पूर्वी नवलपरासीको धौवादी क्षेत्रमा रहेको फलाम खानीलाई व्यावसायिक उत्खननतर्फ लैजाने तयारीले अर्को चरण प्रवेश गरेको छ। धौवादी फलाम कम्पनी लिमिटेडले पहिचान गरिएका खानी क्षेत्रमध्ये पोखरी र रातेखोलाका लागि खानी योजना प्रतिवेदन तयार गर्ने काम अघि बढाएको हो।

नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वमा रहेको धौवादी फलाम कम्पनीले फलाम धाउको खोजतलास, परीक्षण र व्यावसायिक उत्पादनका लागि आवश्यक तयारी गर्दै आएको छ। कम्पनीको आधिकारिक विवरण अनुसार फलामको भण्डार पूर्वी नवलपरासीको हुप्सेकोट गाउँपालिका–५ अन्तर्गत पश्चिम नाम्जाकोटदेखि पूर्व धौवादी क्षेत्रसम्म फैलिएको छ।

पोखरी र रातेखोलाबाट प्रारम्भिक उत्खनन योजना

धौवादी क्षेत्रमा पहिचान गरिएका विभिन्न खण्डमध्ये पहिलो चरणमा पोखरी र रातेखोलालाई प्राथमिकतामा राखिएको छ। कम्पनीले खानी योजना प्रतिवेदन तयार गर्न एकजती इन्जिनियरिङ प्रालिलाई जिम्मेवारी दिएको सार्वजनिक विवरणमा उल्लेख छ। यस्तो प्रतिवेदनले खानीबाट धाउ कसरी निकाल्ने, उत्खननलाई कुन चरणमा अघि बढाउने र सुरक्षा तथा प्राविधिक पक्षलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने आधार तय गर्छ।

राइजिङ नेपाल मा प्रकाशित विवरणअनुसार खानी तथा भूगर्भ विभागको प्रारम्भिक अनुमानले धौवादी क्षेत्रमा करिब १० करोड टन फलाम धाउको सम्भावना देखाएको छ। लगानी बोर्डको परियोजना विवरणमा पोखरी क्षेत्रमा करिब ७३ लाख टन र रातेखोला क्षेत्रमा करिब १ करोड ८० लाख टन धाउ रहेको अनुमान प्रस्तुत गरिएको छ। यी संख्या प्रारम्भिक तथा परियोजनागत अनुमान भएकाले विस्तृत खानी योजना र थप प्राविधिक अध्ययनले वास्तविक व्यावसायिक भण्डारको परिमाण स्पष्ट गर्नेछ।

वातावरणीय अध्ययनपछि मात्र उत्खनन

कम्पनीले सार्वजनिक गरेको भावी कार्ययोजनाअनुसार खानी योजना र वातावरणीय अध्ययन सम्पन्न भएपछि मात्रै उत्खनन अगाडि बढाइनेछ। त्यसपछि प्रशोधन तथा फलाम–स्टिल उत्पादनका लागि औद्योगिक संरचना निर्माण गर्ने योजना छ। कम्पनीको भावी योजनासम्बन्धी विवरण ले उत्खनन, प्रशोधन र उत्पादनलाई क्रमिक चरणमा अघि बढाउने उल्लेख गरेको छ।

नेपालले निर्माण, पूर्वाधार र औद्योगिक क्षेत्रमा ठूलो परिमाणमा फलाम तथा स्टिलजन्य वस्तु आयात गर्दै आएको अवस्थामा स्वदेशी फलाम धाउको व्यावसायिक उपयोगले आयात प्रतिस्थापनको सम्भावना खोल्न सक्छ। तर खानीको आर्थिक सम्भाव्यता केवल धाउको परिमाणबाट निर्धारण हुँदैन। धाउमा फलामको मात्रा, उत्खनन लागत, प्रशोधन प्रविधि, ऊर्जा, सडक तथा ढुवानी सुविधा र वातावरणीय व्यवस्थापनले परियोजनाको वास्तविक लागत तय गर्छ।

सरकारी कम्पनीको दीर्घकालीन लक्ष्य

धौवादी फलाम कम्पनी २०७६ सालमा स्थापना भएको सरकारी कम्पनी हो। यसको दीर्घकालीन उद्देश्य धौवादी क्षेत्रको फलाम धाउ उत्खनन तथा प्रशोधन गरी नेपालमै फलामजन्य उत्पादन गर्ने, आयातमा निर्भरता घटाउने, रोजगारी सिर्जना गर्ने र खानीसम्बन्धी प्राविधिक जनशक्ति विकास गर्ने रहेको छ। कम्पनीले अन्य सम्भावित फलाम क्षेत्रको अनुसन्धान र उत्खननलाई समेत भविष्यको कार्यक्षेत्रमा राखेको छ।

परियोजना व्यावसायिक उत्पादनमा पुग्नुअघि विस्तृत प्राविधिक अध्ययन, वातावरणीय स्वीकृति, उद्योग स्थापना, पूँजी व्यवस्था र आवश्यक पूर्वाधार निर्माणका चरण बाँकी छन्। त्यसैले पोखरी र रातेखोलाको खानी योजना प्रतिवेदनलाई तत्काल उत्पादन सुरु भएको भन्दा पनि व्यावसायिक उत्खननका लागि आधार तयार गर्ने महत्वपूर्ण चरणका रूपमा बुझ्नुपर्छ।

कम्पनीले सन् २०३० सम्म फलाम उत्पादन सुरु गर्ने लक्ष्य सार्वजनिक गरेको छ। उक्त लक्ष्य पूरा हुने गति खानी योजना, वातावरणीय प्रक्रिया, वित्तीय व्यवस्था र प्रशोधन उद्योग निर्माणको प्रगतिमा निर्भर रहनेछ।

तस्बिर: फलाम धाउको खुला खानीसम्बन्धी प्रतिनिधिमूलक तस्बिर। तस्बिरकार: माट्टी एन्ड केटी / लोरेन्ज किङ, विकिमिडिया कमन्स। सिर्जनशील साझा श्रेय–समान साझेदारी ४.० अनुमति अन्तर्गत प्रयोग।