परिचय तथा व्यावसायिक यात्रा
सुमेद भट्टराई नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा संस्थागत बैंकिङ, कर्जा व्यवस्थापन तथा वरिष्ठ कार्यकारी जिम्मेवारीमा लामो समय काम गरेका पेशेवर हुन्। लक्ष्मी सनराइज बैंकको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा नियुक्त हुनुअघि उहाँ सोही बैंकमा वरिष्ठ उपप्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा प्रमुख कर्जा अधिकृतका रूपमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो। बैंकभित्रको लामो सेवा, पुँजी बजारसम्बन्धी संस्थाको निगरानी र बैंकिङ जनशक्तिको क्षमता विकासमा संलग्नताले उहाँको व्यावसायिक परिचय निर्माण गरेको छ।
बैंकको सञ्चालक समितिले २०८३ असोज २७ गते उहाँलाई प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो। नियुक्ति लागू हुने मिति २०८३ कात्तिक १५ तोकिएको छ। त्यसैले नियुक्ति भएको अवस्था र प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको जिम्मेवारी लागू हुने मितिलाई छुट्टै बुझ्न आवश्यक छ। यो नेतृत्व परिवर्तन बैंकभित्रै विकास भएका वरिष्ठ व्यवस्थापकले संस्थाको समग्र जिम्मेवारी सम्हाल्ने चरण हो।
माथिको वास्तविक सम्झौता कार्यक्रमको तस्बिरमा सुमेद भट्टराई दायाँतर्फ हुनुहुन्छ।
सुमेद भट्टराईको व्यावसायिक पृष्ठभूमि
भट्टराईको पेशागत यात्रा नेपालको वाणिज्य बैंकिङ क्षेत्रको विस्तारसँग जोडिएको छ। उहाँले तत्कालीन नेपाल इन्डोसुएज बैंक, कुमारी बैंक र लक्ष्मी बैंकमा काम गर्नुभएको अभिलेख छ। लक्ष्मी बैंक र सनराइज बैंक गाभिएपछि बनेको संस्थामा पनि उहाँको वरिष्ठ व्यवस्थापकीय भूमिका निरन्तर रह्यो। यसले अलग संस्थाको प्रारम्भिक अनुभवसँगै एउटै संस्थाको लामो विकासक्रम नजिकबाट देखेको पृष्ठभूमि दिन्छ।
बैंकिङमा लामो सेवा भन्नाले पदको निरन्तरता मात्रै बुझिँदैन। ग्राहकको कारोबार, कर्जाको प्रकृति, शाखाको सञ्चालन र व्यवस्थापकीय निर्णयबीचको सम्बन्ध बुझ्नु पनि त्यसको हिस्सा हो। भट्टराईले सम्हालेका संस्थागत बैंकिङ र कर्जासम्बन्धी जिम्मेवारी उहाँको पेशागत अनुभवका मुख्य क्षेत्र हुन्।
शिक्षा र व्यवस्थापनको आधार
लक्ष्मी सनराइज बैंकको प्रकाशित विवरणपत्रमा भट्टराईको शैक्षिक योग्यता व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर उल्लेख छ। उहाँको सार्वजनिक पेशागत परिचयमा काठमाडौं विश्वविद्यालय स्कूल अफ म्यानेजमेन्टमा सन् १९९७ देखि १९९९ सम्मको अध्ययन समावेश छ। यसरी उहाँको शिक्षाको आधार व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित देखिन्छ।
व्यवस्थापनको शिक्षा र बैंकको कार्यअनुभवको सम्बन्ध वित्तीय विवरण बुझ्ने, स्रोतको उपयोग मूल्याङ्कन गर्ने र संस्थागत निर्णय लिने काममा देखिन्छ। बैंकको नेतृत्वमा पुगेपछि यी सीपसँगै कर्मचारी व्यवस्थापन, ग्राहक सम्बन्ध, प्रविधि र जोखिमको समग्र दृष्टिकोण आवश्यक हुन्छ। शैक्षिक योग्यता नेतृत्वको एउटा आधार हो; त्यसको परिणाम कामको गुणस्तरबाट मापन हुन्छ।
प्रारम्भिक बैंकिङ सेवा
बैंकको व्यावसायिक अभिलेखअनुसार भट्टराईले सन् १९९९ सेप्टेम्बरदेखि २००१ सेप्टेम्बरसम्म तत्कालीन नेपाल इन्डोसुएज बैंकमा काम गर्नुभयो। त्यसपछि उहाँ सन् २००१ सेप्टेम्बरदेखि २००२ सम्म कुमारी बैंकमा आबद्ध हुनुहुन्थ्यो। सो विवरणमा सन् २००१ को जनवरीदेखि सेप्टेम्बरसम्म साबिक पूर्वाञ्चल ग्रामीण विकास बैंकको सञ्चालकका रूपमा संलग्नता पनि उल्लेख छ।
यी जिम्मेवारीले उहाँको प्रारम्भिक अनुभव वाणिज्य बैंकको कारोबारसँगै ग्रामीण वित्तसम्बन्धी संस्थाको निगरानीसम्म पुगेको देखाउँछन्। संस्थाको सञ्चालनमा काम गर्ने व्यवस्थापक र सञ्चालकको निगरानी भूमिका फरक हुन्छन्। ती दुवैको अनुभव भएका व्यक्तिले कार्यकारी निर्णय र संस्थागत निगरानीको सम्बन्ध बुझ्ने अवसर पाउँछन्।
सन् २००२ देखि लक्ष्मी बैंकसँगको यात्रा
बैंकको विवरणमा भट्टराईको लक्ष्मी बैंकसँगको नियुक्ति मिति सन् २००२ मे ३ उल्लेख छ। त्यसपछि उहाँले संस्थामा विभिन्न व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो। लक्ष्मी बैंकका पुराना वार्षिक प्रतिवेदनमा उहाँ संस्थागत बैंकिङ प्रमुखका रूपमा देखिनुहुन्छ। पछिल्ला प्रतिवेदनले उपप्रमुख कार्यकारी अधिकृतको जिम्मेवारी पुष्टि गर्छन्।
संस्थागत बैंकिङको काममा व्यवसायको वित्तीय आवश्यकता, व्यापार चक्र र ऋणको भुक्तानी क्षमताबीच तालमेल मिलाउनुपर्छ। उद्योग, व्यापार वा अन्य संस्थाको ऋण आवश्यकता एउटै हुँदैन। ग्राहकको कारोबार बुझेर उपयुक्त वित्तीय सुविधा बनाउने र बैंकको जोखिमभित्र राख्ने काम यस क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यही क्षेत्र भट्टराईको करियरको एउटा मुख्य आधार हो।
लामो समय एउटै संस्थामा काम गर्दा प्रणाली, ग्राहक र कार्यसंस्कृतिबारे गहिरो परिचय विकास हुन सक्छ। नेतृत्वमा त्यसको उपयोग कर्मचारी र विभागबीच स्पष्ट समन्वय कायम गर्नमा हुन्छ। संस्थाको परिचय बलियो हुनु परिवर्तनको आवश्यकता मूल्याङ्कन गर्ने जिम्मेवारीसँग पनि जोडिन्छ।
गाभिएको बैंकमा वरिष्ठ व्यवस्थापन
लक्ष्मी र सनराइज बैंकको एकीकरणपछि भट्टराई लक्ष्मी सनराइज बैंकको वरिष्ठ उपप्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा प्रमुख कर्जा अधिकृतका रूपमा कार्यरत रहनुभयो। बैंकको आधिकारिक कार्यकारी समिति विवरणले उहाँको यो जिम्मेवारी देखाउँछ। प्रमुख कर्जा अधिकृतको भूमिका ऋणको विस्तार, गुणस्तर र जोखिम नियन्त्रणबीचको सम्बन्धसँग जोडिन्छ।
कर्जाको निर्णयमा ऋणीको भविष्यको नगद प्रवाह महत्त्वपूर्ण हुन्छ। धितोको मूल्य, कारोबारको अवस्थिति, आम्दानीको निरन्तरता र भुक्तानीको इतिहास पनि सँगै हेर्नुपर्छ। कर्जा स्वीकृतिपछि त्यसको अनुगमन र असुली प्रक्रिया उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। यस क्षेत्रमा काम गरेको अनुभवले बैंकको वित्तीय अवस्थाको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष नजिकबाट बुझ्ने आधार दिन्छ।
प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको भूमिकामा भने निर्णयको दायरा अझ फराकिलो हुन्छ। निक्षेपकर्ताको विश्वास, पूँजीको उपयोग, प्रणालीको सुरक्षा, कर्मचारीको क्षमता र संस्थाको दीर्घकालीन दिशा सबैमा समग्र जिम्मेवारी रहन्छ। भट्टराईको नयाँ भूमिका यही व्यापक व्यवस्थापकीय चरणसँग सम्बन्धित छ।
लक्ष्मी क्यापिटलमा संस्थागत नेतृत्व
भट्टराई साबिक लक्ष्मी क्यापिटल मार्केट लिमिटेडको अध्यक्षका रूपमा पनि कार्यरत रहनुभएको छ। पुँजी बजारसम्बन्धी यो संस्थाको जिम्मेवारीले उहाँको अनुभवलाई वाणिज्य बैंकको दैनिक कारोबारभन्दा बाहिर लगानी सेवा र संस्थागत निगरानीतर्फ विस्तार गरेको देखाउँछ। सन् २०२४ मा लक्ष्मी क्यापिटल मार्केट र सनराइज क्यापिटलको एकीकृत कारोबार प्रारम्भ हुँदा उहाँ साबिक लक्ष्मी क्यापिटलका अध्यक्षका रूपमा सहभागी हुनुहुन्थ्यो।
पुँजी बजारको संस्थामा निगरानीको जिम्मेवारी लगानीकर्ताको हित, सञ्चालनको अनुशासन र व्यवस्थापनको उत्तरदायित्वसँग सम्बन्धित हुन्छ। बैंक र त्यसको सहायक संस्थाको उद्देश्य जोडिएको भए पनि ग्राहक तथा लगानीकर्ताका अपेक्षा फरक हुन्छन्। यी सम्बन्धको अनुभव व्यापक वित्तीय संस्थाको नेतृत्वमा उपयोगी हुन सक्छ।
बैंकिङ जनशक्तिको क्षमता विकास
राष्ट्रिय बैंकिङ संस्थानको आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को वार्षिक प्रतिवेदनमा भट्टराई अध्यक्षका रूपमा उल्लेख हुनुहुन्छ। संस्थानका सन् २०१५ र २०१६ का प्रशिक्षण कार्यक्रमका अभिलेखमा उहाँ कर्जा, कर्जा जोखिम तथा ग्राहक सम्बन्धसम्बन्धी कार्यक्रमको प्रशिक्षक टोलीमा देखिनुहुन्छ। यसले उहाँको अनुभव प्रशिक्षण र व्यावसायिक क्षमता विकाससम्म पुगेको पुष्टि गर्छ।
बैंकको सेवा र जोखिम नियन्त्रणमा कर्मचारीको सीप प्रत्यक्ष रूपमा जोडिन्छ। ग्राहकको वित्तीय विवरण बुझ्ने, कर्जाको आवश्यकता छुट्याउने र निर्णयको आधार स्पष्ट राख्ने क्षमता शाखास्तरमै आवश्यक हुन्छ। प्रशिक्षणमा संलग्न व्यवस्थापकले व्यवहारमा भेटिने समस्या र कर्मचारीलाई चाहिने ज्ञानबीच सम्बन्ध बनाउन सक्छन्।
नयाँ कार्यकारी नेतृत्वमा यसको उपयोग नियमित प्रशिक्षण, अनुभवी कर्मचारीबाट ज्ञान हस्तान्तरण र जिम्मेवारीको स्पष्टतामा देखिन सक्छ। तालिमको परिणाम कति कार्यक्रम आयोजना भयो भन्ने संख्याबाट मात्रै मापन हुँदैन। निर्णयको गुणस्तर, त्रुटिमा कमी र सेवा सुधारसँग त्यसलाई जोड्नुपर्छ।
महिला उद्यमी र वित्तीय समावेशितामा संलग्नता
कार्यवाहक प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा भट्टराईले अन्तर्राष्ट्रिय वित्त निगमसँग महिला उद्यमीको वित्तीय पहुँचसम्बन्धी सहकार्य सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नुभएको थियो। बैंकले यस सहकार्यलाई महिला स्वामित्वका साना तथा मझौला व्यवसायसम्बन्धी तथ्याङ्कको प्रयोग र उपयुक्त वित्तीय सेवा विकाससँग जोडेको छ।
महिला उद्यमीका लागि ऋणको उपलब्धतासँगै कारोबारको अभिलेख, धितो, वित्तीय जानकारी र सेवाको सहजता महत्त्वपूर्ण हुन्छ। अलग ग्राहक समूहको आवश्यकता बुझ्न सक्ने तथ्याङ्कले बैंकलाई सेवाको संरचना सुधार्न सहयोग गर्न सक्छ। भट्टराईको संलग्नता रहेको यो सहकार्य त्यही उद्देश्यसँग सम्बन्धित छ।
बैंकले ब्रिटिश इन्टरनेशनल इन्भेस्टमेन्टसँग २ करोड ५० लाख अमेरिकी डलरको कर्जा सुविधा सम्झौता गरेको पनि सार्वजनिक गरेको छ। उक्त सुविधाको ३० प्रतिशत महिला नेतृत्वका व्यवसायतर्फ लक्षित रहेको बैंकको जानकारी छ। यसले संस्थाको साना तथा मझौला व्यवसायसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने दिशालाई देखाउँछ। यो संस्थागत सम्झौता हो; यसको सम्पूर्ण उपलब्धिलाई एउटै व्यवस्थापकको व्यक्तिगत उपलब्धि मान्न मिल्दैन।
पारिश्रमिकको प्रकाशित विवरण
बैंकको प्रकाशित विवरणपत्रमा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा वरिष्ठ उपप्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा प्रमुख कर्जा अधिकृतको भूमिकामा भट्टराईलाई पारिश्रमिकका रूपमा १ करोड ४ लाख ५७ हजार ३५८ रुपैयाँ भुक्तानी भएको उल्लेख छ। यो सो आर्थिक वर्षको प्रकाशित भुक्तानी विवरण हो। नयाँ प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको सेवा सम्झौता र आगामी पारिश्रमिक सम्बन्धित नयाँ खुलासाबाट मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने विषय हुन्।
व्यावसायिक जिम्मेवारीका मुख्य क्षेत्र
भट्टराईको परिचयमा संस्थागत बैंकिङ, कर्जा व्यवस्थापन, सहायक संस्थाको निगरानी र बैंकिङ प्रशिक्षण चार प्रमुख क्षेत्र देखिन्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थासँगको सहकार्यमा संलग्नताले उहाँको अनुभवमा समावेशी वित्तको पक्ष पनि थपेको छ। यी क्षेत्र एकअर्कासँग जोडिए पनि प्रत्येकको परिणाम मापन गर्ने आधार फरक हुन्छ।
संस्थागत बैंकिङमा ग्राहकको कारोबार र आवश्यकताको बुझाइ, कर्जा व्यवस्थापनमा भुक्तानी क्षमता तथा जोखिम, सहायक संस्थामा निगरानी र तालिममा जनशक्तिको क्षमता महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको जिम्मेवारीमा यी अनुभवलाई एउटै संस्थागत दिशामा संयोजन गर्नुपर्छ।
नेतृत्वको परिणाम मापन गर्ने आधार
भट्टराईको नेतृत्वको वित्तीय परिणाम बुझ्न आगामी अवधिमा कर्जाको गुणस्तर, वास्तविक असुली, निक्षेपको लागत र पूँजीको पर्याप्ततालाई सँगै हेर्नु आवश्यक हुनेछ। व्यवसाय विस्तारसँगै जोखिम बढ्न सक्छ; त्यसैले आम्दानीको वृद्धि र जोखिमका लागि गरिएको व्यवस्थापनलाई छुट्टै मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।
ग्राहकका लागि सेवा लिन लाग्ने समय, शुल्कको स्पष्टता र गुनासो समाधान महत्त्वपूर्ण सूचक हुनेछन्। डिजिटल सेवाको विस्तारसँगै प्रणालीको भरपर्दोपन र ग्राहकको सुरक्षा कायम गर्नुपर्छ। कर्मचारीका लागि स्पष्ट जिम्मेवारी, उचित निर्णय प्रक्रिया र क्षमता विकासको अवसरले संस्थागत कार्यसम्पादनमा सहयोग गर्न सक्छ।
सुमेद भट्टराईको करियरले लामो बैंकिङ सेवा र फरक व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीको आधार देखाउँछ। प्रमुख कार्यकारी नेतृत्वमा त्यसको मूल्य ग्राहकको अनुभव, वित्तीय अनुशासन र संस्थाको दीर्घकालीन कार्यसम्पादनमा देखिनेछ।
सम्बन्धित समाचार तथा विश्लेषण
सुमेद भट्टराईको नेतृत्वमा लक्ष्मी सनराइजको अवसर र चुनौतीसम्बन्धी विश्लेषण पढ्नुहोस्।